Matura ustna z języka polskiego to łącznie około 30-minutowy egzamin przed komisją. Procedura jest prosta: najpierw otrzymujesz 15 minut na spokojne przygotowanie odpowiedzi na wylosowane pytania (jedno z puli jawnej i drugie z puli niejawnej).
Następnie przechodzisz do części właściwej, która również trwa kwadrans. W tym czasie wygłaszasz wypowiedź monologową (na co masz około 10 minut), a na koniec czeka Cię krótka, mniej więcej 5-minutowa rozmowa z komisją, sprawdzająca Twoją umiejętność analizy tekstów, organizacji wypowiedzi i komunikacji.
Mimo że ta forma egzaminu budzi wiele emocji, rzeczywistość jest znacznie mniej straszna niż wyobrażenia uczniów.
„Matura ustna z polskiego budzi wśród uczniów wiele obaw. Jednak statystyki CKE mówią jasno. Zdawalność egzaminu ustnego w ostatnich latach to ponad 99%, więc tak naprawdę trzeba się postarać, żeby nie zdać. Nie ma się czym stresować, trzeba podejść do tego ze spokojem” – zauważa Grzegorz Skwierczyński, twórca portalu setkazpolaka.pl
Przebieg matury ustnej z polskiego
Losowanie pytań
Wszystko zaczyna się od wejścia do sali i wylosowania zestawu egzaminacyjnego. Znajdziesz w nim dwa zadania: jedno z oficjalnej listy 76 pytań jawnych (które mogłeś opracować w domu) oraz jedno pytanie niejawne, będące dla Ciebie niespodzianką wylosowaną na żywo.
Przykładowe pytania jawne
Pula jawna to konkretna lista zagadnień publikowana przez CKE. Dotyczą one lektur obowiązkowych. Oto jak mogą brzmieć przykładowe tematy:
Motyw cierpienia niezawinionego. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Księgi Hioba. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Człowiek wobec niestałości świata. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Księgi Koheleta. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Wizja końca świata. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Apokalipsy św. Jana. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Poświęcenie się w imię wyższych wartości. Omów zagadnienie na podstawie Mitologii (cz. I Grecja) Jana Parandowskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Problematyka winy i kary. Omów zagadnienie na podstawie Mitologii (cz. I Grecja) Jana Parandowskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Miłość silniejsza niż śmierć. Omów zagadnienie na podstawie Mitologii (cz. I Grecja) Jana Parandowskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Przykładowe pytania niejawne
Tutaj sprawa wygląda inaczej. Tematy są bardziej ogólne, oparte na dołączonym tekście (literackim, ikonicznym lub językowym). Przykłady takich zadań to:
Kryzys wartości w świecie skażonym złem. Omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego tekstu kultury albo utworu literackiego.
Jakie recepty na szczęśliwe życie można znaleźć w tekstach kultury? Omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego tekstu kultury albo utworu literackiego.
Tworzenie – naśladowanie rzeczywistości czy jej wyobrażanie? Omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego utworu literackiego.
Nietrwałość istnienia jako temat tekstów kultury. Omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego utworu literackiego.
Zróżnicowanie językowe wypowiedzi jako sposób wyrażania emocji. Omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego tekstu kultury albo utworu literackiego, albo własnych doświadczeń komunikacyjnych.
Jakimi środkami językowymi można wyrażać uczucia? Omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego tekstu kultury albo utworu literackiego, albo własnych doświadczeń komunikacyjnych.
Przygotowanie (15 min)
Po wylosowaniu pytań zasiadasz do ławki i masz kwadrans dla siebie. To czas na zapoznanie się z treścią zadań i przygotowanie planu lub notatek. Pytanie jawne powinieneś mieć już w głowie (wymagało wcześniejszego opracowania), natomiast pytanie niejawne musisz przeanalizować na miejscu. Wykorzystaj ten czas mądrze, aby ułożyć strukturę swojej wypowiedzi.
Wypowiedź monologowa (ok. 10 min)
To główna część egzaminu, w której prezentujesz przygotowaną odpowiedź na oba pytania (pytanie jawne i pytanie niejawne). Twoim zadaniem jest analiza lektury i tekstów kultury oraz logiczne uargumentowanie swojego stanowiska. Pamiętaj, że to Ty decydujesz o kolejności omawiania tematów, a komisja nie powinna Ci przerywać.
Rozmowa z komisją (ok. 5 min)
Gdy skończysz monolog, egzaminatorzy przejmą inicjatywę. Zadadzą Ci ewentualne pytania pogłębiające, poproszą o rozwinięcie jakiejś myśli lub doprecyzowanie wątków, które poruszyłeś w swojej wypowiedzi. To moment na krótką wymianę zdań, która sprawdza Twoją komunikatywność i rozumienie tematu.
Czy na maturze ustnej można czytać z kartki?
W teorii nikt Ci nie zabroni zapisać podczas 15 minut przygotowania całej wypowiedzi słowo po słowie, a potem odczytać jej przed komisją. Ale czy to będzie dobre rozwiązanie? Zdecydowanie nie!
Taka strategia zazwyczaj obniża ocenę. Egzamin ustny to nie recytacja, ale wypowiedź, w której liczy się kontakt z komisją. Potraktuj czas na przygotowanie mądrze. Spisz sobie ramowy plan wypowiedzi, najważniejsze punkty, które chcesz poruszyć oraz konkretne przykłady z lektur.
Podczas swojego 10-minutowego monologu możesz (a nawet powinieneś) zerkać na kartkę, żeby nie zgubić wątku. Kluczem jest jednak traktowanie notatek jako wspomagania, a nie gotowego scenariusza do odczytania. Pamiętaj: zerkaj, ale utrzymuj kontakt wzrokowy z komisją.
Zasady dotyczące notatek na maturze ustnej
Zakaz gotowców – nie wolno wnosić na salę żadnych przygotowanych wcześniej materiałów, ściąg, notatek z internetu czy podręczników. Korzystasz tylko z wiedzy w swojej głowie.
Czyste kartki – notatki robisz wyłącznie na opieczętowanych kartkach, które dostaniesz od komisji podczas 15-minutowego przygotowania.
Forma notatek – najlepiej sprawdza się zapisywanie w punktach: kluczowych argumentów, cytatów, sentencji czy trudniejszych sformułowań, o których boisz się zapomnieć.
Funkcja – pamiętaj, że notatki mają pomagać w przypomnieniu sobie struktury i ważnych szczegółów, a nie zastępować myślenie w trakcie mówienia.
