Urazy układu ruchu dotykają zarówno sportowców, jak i osoby spędzające długie godziny przy biurku — od skręceń i naderwań, po złamania oraz przeciążenia ścięgien. O tym, czy wystarczy rehabilitacja, czy konieczny będzie zabieg, decyduje ortopeda, który dzięki wywiadowi, badaniu i nowoczesnemu obrazowaniu precyzyjnie stawia rozpoznanie.
Skręcenia stawów (np. skokowego) wynikają z nagłego przekroczenia zakresu ruchu i uszkodzenia więzadeł; objawiają się bólem, obrzękiem i niestabilnością. Naderwania i zerwania mięśni czy ścięgien (Achillesa, stożka rotatorów) to zwykle skutek przeciążeń lub gwałtownego startu do biegu. Częste u aktywnych są urazy kolana — uszkodzenie łąkotki lub więzadła krzyżowego przedniego (ACL) daje uczucie „uciekania” nogi i blokowania stawu. Złamania, w tym zmęczeniowe, powodują ostry ból i upośledzenie funkcji, a zwichnięcia prowadzą do deformacji i niemożności poruszania. Do spektrum dołączają też zapalenia kaletek i przyczepów (entezopatie, np. „łokieć tenisisty”) oraz bóle przeciążeniowe kręgosłupa po długim siedzeniu.
Jak diagnozuje ortopeda: wywiad i badanie kliniczne
Pierwszy krok to dokładny wywiad: mechanizm urazu, odgłos „trzasku”, czas narastania obrzęku, wcześniejsze kontuzje, leki i choroby współistniejące. Następnie badanie: ocena ustawienia kończyny, zasinienia i obrzęku, palpacja bolesnych struktur, pomiar zakresu ruchu oraz testy funkcjonalne. W kolanie stosuje się m.in. Lachmana, szufladę przednią i test McMurraya; w barku — Jobe’a czy O’Brien’a; w stawie skokowym — test odwracania i szuflady tylnej. Ortopeda ocenia też unerwienie i ukrwienie obwodowe, by wykluczyć uszkodzenia nerwowo‑naczyniowe. W podejrzeniu złamania lub poważnej kontuzji pomocne są reguły Ottawskie (dla kostki i kolana), które wskazują, kiedy konieczne jest RTG. Na tej podstawie formułowana jest hipoteza diagnostyczna i plan dalszych badań.
Jeśli potrzebna jest szybka konsultacja, sprawdzonym adresem jest ortopeda lublin, gdzie można umówić badanie i dalszą diagnostykę.
Obrazowanie i badania pomocnicze
Złotym standardem przy podejrzeniu złamania jest RTG w co najmniej dwóch projekcjach. USG pozwala ocenić ścięgna, więzadła powierzchowne, wysięk w stawie i prowadzić iniekcje pod kontrolą obrazu; bywa też wykonywane dynamicznie (np. w niestabilności ścięgien). Rezonans magnetyczny (MRI) najdokładniej pokazuje chrząstkę, łąkotki i więzadła oraz nacieki szpiku w złamaniach zmęczeniowych. Tomografia komputerowa (CT) jest niezbędna w złamaniach śródstawowych lub wieloodłamowych, gdy planuje się leczenie operacyjne. W urazach przeciążeniowych przydaje się analiza chodu, ocena osi kończyn i obuwia; przy podejrzeniu osteoporozy — densytometria. Badania laboratoryjne (CRP, OB, morfologia, kwas moczowy) pomagają różnicować infekcję, dnę lub zaostrzenie choroby zapalnej, które mogą naśladować uraz. Czasem stosuje się też znieczulenie diagnostyczne stawu, by potwierdzić źródło bólu.
Leczenie, pilne wskazania i profilaktyka
W ostrych urazach sprawdza się protokół PEACE & LOVE: ochrona i odciążenie, elewacja, unikanie wczesnych NLPZ, kompresja, edukacja, a następnie stopniowy powrót do aktywności, optymalne obciążanie, ćwiczenia naczyniowe i wsparcie psychospołeczne. Ortopeda zleca fizjoterapię, zaopatrzenie ortopedyczne (ortezy, kule), czasem punkcję lub iniekcje, a w wybranych przypadkach leczenie operacyjne (artroskopia, osteosynteza). Pilnej konsultacji wymagają: znaczna deformacja, brak możliwości obciążenia kończyny, narastający ból mimo unieruchomienia, zaburzenia czucia i tętna, gorączka z zaczerwienieniem stawu lub objawy infekcji po urazie. Profilaktyka to m.in. rozgrzewka i mobilizacja tkanek, progresywny trening siłowy, korekta techniki biegu i dźwigania, ergonomiczne stanowisko pracy oraz dobór obuwia. Powrót do sportu powinien następować po spełnieniu kryteriów funkcjonalnych (siła i kontrola ruchu zbliżone do 90–95% kończyny zdrowej). Szybka, trafna diagnoza i wczesna rehabilitacja skracają czas leczenia oraz zmniejszają ryzyko nawrotu kontuzji.
Czy materia egzotyczna o ujemnej masie rzeczywiście istnieje? To zagadnienie intryguje naukowców i entuzjastów fizyki. Choć teoretyczne modele sugerują jej istnienie, eksperymentalne potwierdzenie wciąż pozostaje w sferze marzeń. Czas na dalsze badania!
